Nee joh, ik ben toch niet hoogbegaafd!
Veel hoogbegaafden ontdekken pas op latere leeftijd dat ze hoogbegaafd zijn. Doordat het bij hun kinderen wordt ontdekt, of doordat iemand in hun omgeving ermee te maken krijgt. En dan is bovenstaande reactie toch vaak hun eerste. Hoe komt dat eigenlijk?
Misschien heb je je als onbewust hoogbegaafde juist vaak dommig gevoeld. Onbegrepen. Gefrustreerd. Bijvoorbeeld wanneer je het gevoel had dat je niet op één golflengte kan komen met andere mensen. Misschien zijn er conflicten geweest die je niet goed kon plaatsen. Of misschien voelde het vooral alsof je er nooit bij hoorde. Dat je anders was. Een beetje vreemd.
Dus hoogbegaafd? Nee, dat was niet het woord dat je zocht. Want hoogbegaafden kunnen toch altijd alles? Die halen toch voor alle vakken een 10, en hebben op hun 14e hun PhD? Jij haalde misschien voor wiskunde altijd onvoldoendes, of had misschien wel het tegenovergestelde van een taalknobbel.
Maar nee. Dat beeld wat nog altijd heerst over hoogbegaafdheid, van de studiebol die een beetje wereldvreemd is, maar overal de beste in is? Dat is zeker niet het hele verhaal. Dat wil natuurlijk niet zeggen dat hoogbegaafden die wél aan dat beeld voldoen niet bestaan (want natuurlijk zijn die er ook). Het is alleen niet het hele verhaal.
Laat me je meenemen in een veelgebruikte visie op hoogbegaafdheid: het Delphimodel van hoogbegaafdheid.
Wat is hoogbegaafdheid eigenlijk?
Volgens de bedenkers van het Delphimodel van hoogbegaafdheid (Kooijman – van Thiel, 2008) gaat het om meer dan alleen een hoog IQ van 130+. Dit model is ontstaan vanuit de missie om met een positieve blik naar hoogbegaafheid te kijken. Een groep van 20 hoogbegaafdenexperts (zelf ook hoogbegaafd) ging met elkaar aan de slag met de vraag: “Wat is nou kenmerkend voor hoogbegaafde mensen?”.
Daarbij kwamen ze uit op een aantal kenmerkende eigenschappen, die zijn samengevat in onderstaand model. De hoogbegaafde werd met zijn kenmerken in zichzelf (hoogintelligent, autonoom, rijk geschakeerd gevoelsleven) weergegeven in de context van de maatschappij. De kenmerken uiten zich naar de maatschappij toe (van binnen naar buiten) als gedreven, nieuwsgierig en scheppingsgericht. De maatschappij wordt door de hoogbegaafde gedetailleerd en genuanceerd waargenomen (hoogsensitief). Dit alles gebeurt in een samenspel waarin creativiteit, snelheid, intensiteit en complexiteit naar voren komen.
Dit geheel werd bovendien samengevat in een definitie van hoogbegaafdheid, die luidt als volgt:
“Een hoogbegaafde is een snelle en slimme denker, die complexe zaken aankan. Een sensitief en emotioneel mens, intens levend. Autonoom, nieuwsgierig en gedreven van aard.”
Misschien… toch?
Wat gebeurt er met je wanneer je dit model bekijkt? Vind je herkenning?
Wanneer je onbewust hoogbegaafd bent, zou het zomaar kunnen dat hiermee ineens van alles op zijn plek valt. En dat nodigt vaak uit tot meer onderzoek!
Er is gelukkig allerlei interessante literatuur te vinden over hoogbegaafdheid bij volwassenen. Kijk bijvoorbeeld eens op deze pagina van HB-Webshop. Daar kun je boeken vinden van autoriteiten op het gebied van hoogbegaafdheid, zoals Tessa Kieboom, Noks Nauta, Rianne van de Ven, James T. Webb en Mia Frumau. Natuurlijk kun je ook op deze website verder lezen: bekijk eens mijn blogs over dit onderwerp! Onderaan deze pagina heb ik mijn zevendelige blogserie over late ontdekking van hoogbegaafdheid uitgelicht, wat een interessante read kan zijn als je op deze ontdekkingstocht bent.
Hoogbegaafdheid en mentale gezondheid
Ben je als hoogbegaafde vatbaarder voor psychische klachten? Dat hoeft niet: het kan juist een beschermende factor zijn. Wel ervaren veel hoogbegaafden een mismatch met de omgeving, die er (zeker bij een langdurige mismatch) voor kan zorgen dat er psychische en vaak ook “vage” lichamelijke klachten ontstaan.
Wanneer dat gebeurt zul je waarschijnlijk eerst proberen om er zelf uit te komen. En als je dan merkt dat het echt niet meer gaat, zoek je hulp. Een hele stap, en een hele verstandige stap.
De hoogbegaafde in de hulpverlening
En dan gebeurt het: in de hulpverlening ervaar je wéér een mismatch. Dat is op zich niet vreemd natuurlijk, want als je met jouw capaciteiten behoort tot 2-3% van de samenleving is de kans nu eenmaal aanwezig dat degene die je tegenover je krijgt niet op dezelfde golflengte zit. Helaas kan dat wel eens voor uitdagingen zorgen waar je vooraf geen rekening mee had gehouden. (Of wel, natuurlijk… maar je zit er toch maar mooi mee.)
Wanneer je niet gezien word in je hoogbegaafdheid, kun je namelijk te maken krijgen met een hulpverlener geen kennis heeft van hoogbegaafdheid en het ook niet uit eigen ervaring kent. Dan kan het gebeuren dat jouw “normale” (of normaal afwijkende) kenmerken worden geïnterpreteerd als symptomen van een psychiatrische diagnose. Zo is er bijvoorbeeld overlap met symptomen van ADHD (Attention Deficit and Hyperactivity Disorder), ASS (Autisme Spectrum Stoornis) en BPS (Borderline Persoonlijkheidsstoornis). Het komt dus nogal eens voor dat er bij hoogbegaafdheid wordt gehandeld naar een misdiagnose, met alle gevolgen van dien.
Dat wil overigens niet zeggen dat hoogbegaafden niet óók last kunnen hebben van één van deze (of andere) psychische aandoeningen. En toch is het ook (misschien wel juist) van belang de hoogbegaafdheid mee te nemen in de behandeling. Niet om ervan af te komen (want hoogbegaafdheid is in wezen niets slechts), maar wel om ermee te leren omgaan.
Als hoogbegaafde in behandeling bij ANTHE Psychologie
Omdat ik (ook uit eigen ervaring) weet hoe belangrijk het is dat er aandacht is voor hoogbegaafdheid binnen een behandeling, geef ik dit een bewust een plek. Ik vind het belangrijk om dat te doen, omdat het je mede maakt tot wie je bent. Het heeft bovendien mogelijk al langer een rol gespeeld in jouw mentale gezondheid dan je had voorzien. Zo kunnen er kleine trauma’s ten grondslag liggen aan jouw klachtenbeeld.
Bovendien heeft het praktische implicaties. Zo heeft een hoogbegaafde bij EMDR mogelijk meer of andere afleiding nodig dan gemiddeld en kies je misschien eerder voor ACT van voor CGT.
Het kan trouwens zijn dat alleen al inzicht in je hoogbegaafdheid een deel van je psychische klachten vermindert. Je begrijpt je gedachten, gedrag en gevoelens beter en kunt nu plaatsen hoe je in verhouding staat tot anderen. Ook daarom is het van belang dit stuk aandacht te geven in jouw behandeltraject.
En verder? In mijn behandelingen sta ik voor transparantie (jij krijgt inzicht in het hoe en waarom van gebruikte technieken) en is er ruimte voor diepgang en filosofieën. Je hoeft zo geen deel van jezelf thuis te laten in de sessies.
Heb jij behoefte aan behandeling met ruimte voor jouw hoogbegaafdheid? Dan kun je via de button verder lezen over klachtenpatronen waarmee je terecht kunt.
Wanneer je bij mij een behandeling gaat volgen, kun je erop vertrouwen dat er kennis is over hoogbegaafdheid en dat je hoogbegaafdheid een plek krijgt binnen het traject.
Is deze psycholoog dan eigenlijk hoogbegaafd?
Zal ik eens wat bekennen? Ik heb geen intelligentieonderzoek gehad. Ik kan je dus niet vertellen of ik hoogbegaafd ben aan de hand van een IQ-getal.
Wel herken ik mij in de kenmerken van hoogbegaafdheid zoals die in het Delphimodel staan weergegeven. Naarmate ik mij na mijn eerste vermoeden verder in de materie heb verdiept, heb ik gemerkt dat met die kennis alles op zijn plaats valt. In het heden én in het verleden. Wat betreft mijzelf én wat betreft mijn omgeving. De echte aansluiting vind ik voornamelijk bij (andere) hoogbegaafden. Daarom durf ik inmiddels (voorzichtig en met enige nuance – tot het tegendeel bewezen is) te beweren dat ik inderdaad hoogbegaafd ben.
In behandeling is het in eerste instantie belangrijk dat er een goede klik is tussen cliënt en psycholoog. Dus als je geïnteresseerd bent en wil ontdekken of we op één golflengte kunnen werken, nodig ik je uit om contact op te nemen, dan kunnen we dat onderzoeken.
Meer lezen: Blogserie “Late ontdekking van hoogbegaafdheid”
Op latere leeftijd ontdekken dat je misschien hoogbegaafd bent kan van alles losmaken. Hierover schreef ik een blogserie, voor herkenning, erkenning, en een volgende stap in je persoonlijke groei.
