“Moe, maar dan niet een beetje. Totale uitputting.
Het gaat niet over na een nacht of wat goed slapen, zoals mensen vaak denken. De vermoeidheid is constant aanwezig en beheerst mijn leven. Soms heb ik wel een moment dat het iets beter lijkt te gaan en daar maak ik dan direct gebruik van. Ik kan het niet helpen, het leven lokt! Maar dan ga ik toch weer over mijn grenzen, waardoor ik vervolgens nog meer uitgeput ben en er weer van baal dat ik iets heb gedaan.
Maar ik wil zo graag weer leven. En dat leven is verschrikkelijk onbereikbaar… Dat doet pijn.
Het voelt alsof ik niet meer mee tel.”
Uitputting
Een lichaam dat niet meer wil. Een lichaam dat allergisch lijkt voor inspanning. Een alles overheersende vermoeidheid die jou ervan weerhoudt om deel te nemen aan het leven. Daarnaast ervaar je allerlei andere, vage, lichamelijke klachten, zoals hoofdpijn, buikpijn, huidklachten, darmklachten, duizeligheid, spierpijn, gewrichtspijn… En de artsen kunnen geen oorzaak vinden.
Dit alles is niet alleen lichamelijk een uitdaging, maar ook psychisch. Je kunt je ontzettend eenzaam voelen, doordat je lichamelijke toestand je isoleert, en bovendien stuit je op onbegrip vanuit anderen. Je gaat misschien wel aan jezelf twijfelen, het brengt je zelfbeeld aan het wankelen. Je voelt jezelf gevangen in een lichaam dat niet wil, terwijl je zelf zo graag wél door wil. En dat frustreert je enorm.
Oorzaken van uitputting
Soms is er een duidelijk oorzaak aan te wijzen voor jouw uitputting. Misschien heb je een lichamelijke aandoening of ben je in herstel na ziekte (zoals HG of kanker). Ook stress is een veel voorkomende oorzaak, werkgerelateerd of anderszins (een burn-out), of juist langdurige verveling (bore-out).
En soms blijft de oorzaak onbekend. Dan zou je misschien een diagnose kunnen krijgen als ALK (aanhoudende lichamelijke klachten), SOLK (somatisch onverklaarbare lichamelijke klachten), CVS (chronisch vermoeidheidssyndroom), fibromyalgie, of PDS (prikkelbare darmsyndroom). Er is (gelukkig) steeds meer aandacht voor postvirale infecties, zoals Long Covid/Post Covid Syndroom, maar dit is helaas nog niet eenvoudig aan te tonen met bijvoorbeeld een bloedonderzoek, dus blijft het altijd wat vaag en onzeker.
Al deze dingen uiten zich in een hoge mate van uitputting en verminderde belastbaarheid.
Gevolgen van uitputting
Wanneer je, met welke oorzaak dan ook, zo uitgeput bent dat je niet meer aan je leven toe komt, kan dat een enorme psychische impact hebben. Je kunt misschien niet of amper de rollen vervullen die jijzelf, je naasten, of de maatschappij van je verwachten. Je hebt ook niet voldoende energie om de dingen te doen die jou mentale energie en inspiratie geven, zoals je hobby’s en sociale contacten aanhouden. Je hebt het gevoel dat je wegkwijnt en dat het leven zonder jou verder gaat.
Het is niet ongebruikelijk dat je door dit alles ook psychische klachten ontwikkelt. Misschien voel je je somber of angstig. Misschien krijgt je zelfbeeld een knauw. Misschien ervaar je eenzaamheid of relationele moeilijkheden. En doordat je je al zo uitgeput voelt kan dit allemaal extra zwaar voelen. En doordat bij uitputting vaak ook slechte concentratie hoort, kan het zijn dat je gedachten over elkaar heen tuimelen en voel je je chaotisch en overweldigd. En door deze maalstroom van gedachten zou het ook zomaar kunnen dat je slecht de slaap kunt vatten, ook al ben je nog zo moe.
Een oplossing bij de psycholoog?
Wanneer artsen geen lichamelijke oorzaak kunnen vinden, volgt vaak een verwijzing naar een psycholoog. Vaak voelen mensen zich dan gefrustreerd en onbegrepen. Want suggereren ze nou dat het “maar tussen mijn oren zit”?
“Zeggen jullie nou dat ik gek ben?!”
Daarom is het allereerst belangrijk om te benadrukken dat een verwijzing naar een psycholoog niet betekent dat jouw klachten “slechts tussen je oren zitten”. Dat er geen lichamelijke oorzaak gevonden kan worden voor jouw klachten wil niet zeggen dat er niet in je lichaam aan de hand is: het zegt meer iets over hoe ver de ontwikkelingen binnen de medische wetenschap zijn en wat men op dit moment in kaart kan brengen.
Daarnaast is goed om er even bij stil te staan dat het brein (de plek waar de psychologische processen plaatsvinden) ook onderdeel is van het lichaam. Fysieke en mentale gezondheid staan niet los van elkaar, maar zijn onderdeel van hetzelfde systeem.
Waarom zou je dus met lichamelijke klachten naar een psycholoog gaan? Om de omstandigheden voor jouw lichamelijke gezondheid zo optimaal mogelijk te maken. En die omstandigheden zijn zowel praktisch als psychisch.
De trage computer
Stel je eens het volgende voor:
Je laptop is erg langzaam. Zo langzaam dat er bijna niet meer mee te werken is. Wat doe je?
Waarschijnlijk ga je kijken of er programma’s op de achtergrond draaien die zorgen voor een belasting van het werkgeheugen. Je zorgt dat er zo min mogelijk overbodige bestanden op de computer staan, dus verwijder je overbodige programma’s, cookies en leeg je de prullenbak. Ook zul je misschien de virusscanner aanzetten om te checken of er niets verkeerd is binnengekomen. Misschien zet je schijfdefragmentatie aan. Merk je dat de laptop te warm wordt? Dan onderzoek je of je stof kunt verwijderen en of je de laptop op een betere ondergrond kunt zetten.
Kortom: je gaat kijken wat er allemaal aan de hand zou kunnen zijn dat de laptop zo langzaam maakt en hoe je de omstandigheden van je laptop zo optimaal mogelijk kunt krijgen.
Zo gaat dit ook bij een psychologische behandeling bij lichamelijk onverklaarbare klachten. Ook dan gaan we kijken welke programma’s er in jouw hoofd draaien die zorgen voor vertraging (misschien onverwerkte trauma’s of negatieve denkpatronen) en gaan we onderzoeken hoe we jouw praktische omstandigheden zo optimaal mogelijk kunnen inrichten om jouw herstel te bevorderen.
Mogelijkheden van psychologische behandeling bij uitputting
Binnen een psychologische behandeling bij lichamelijke uitputting (door welke oorzaak dan ook) kun je aan verschillende dingen werken:
– Vergroten van je persoonlijke weerbaarheid door het aanpakken van negatieve gedachtepatronen en het verwerken van eventuele aanwezige trauma’s
– Beter leren omgaan met (de gevolgen van) je klachten
– Optimale omstandigheden creëren in het dagelijks leven voor een weg richting herstel
– Tastbaar maken van wat voor jou belangrijk is in het leven en hoe je dat binnen jouw huidige mogelijkheden kunt vormgeven
Door deze behandeling ontwikkel je weer nieuw perspectief in je leven en zul je weerbaarder worden. Ook is de kans aanwezig dat je lichamelijke klachten als gevolg van de behandeling zullen verminderen en je de weg richting lichamelijk herstel kunt gaan bewandelen.
Ik wil werken aan mijn herstel
Wat kan ik zelf doen?
Een eerste stap die je zelf kunt zetten is bewust zelfcompassie beoefenen. Wanneer we niet kunnen voldoen aan de eisen die anderen en wijzelf aan onszelf stellen, kunnen we erg kritisch worden op onszelf. Onze innerlijke stem kan de hele dag bezig zijn met vertellen hoe slecht we wel niet zijn, wat we allemaal niet meer kunnen, en andere negatieve kletspraat. Maar dan is de vraag: zou je ook zo oordelen over iemand anders die in jouw situatie zit? Doorgaans is het antwoord op die vraag: “Nee, natuurlijk niet!”
Wat je dus voor jezelf mag doen, is dezelfde compassie voor jezelf tonen als dat je voor anderen zou doen: “Ik zie dat je het zwaar hebt en dat het leven je nu niet geeft wat je had gehoopt. Neem rustig de tijd die je nodig hebt en luister naar je lichaam. Ik ben er voor je als je me nodig hebt.” (Of iets in jouw eigen woorden, natuurlijk.)
Wil jij een hulpmiddel om zelfcompassie mee te oefenen? Binnenkort komt het gratis werkboek “Zelfcompassie” online. Wil jij als eerste op de hoogte zijn van publicatie? Laat dan onderaan deze pagina je gegevens achter en je krijgt een bericht zodra het werkboek beschikbaar is.
Jouw psychologische behandeling
Ben jij klaar om verdere stappen te zetten in jouw gezondheid, zowel mentaal als fysiek? Dan kun je terecht bij ANTHE Psychologie voor een behandeling op maat. Samen kunnen we dan kijken hoe we jouw omstandigheden zo optimaal mogelijk kunnen maken, waardoor je weer van het leven, zoals dat op dit moment voor jou is, kunt gaan genieten. Wil jij weten of dit iets voor jou is? Stuur een bericht of maak direct een afspraak voor jouw gratis oriënterend gesprek en ik denk met je mee.